Turystyka (Nie)wirtualne wycieczki Wycieczka historyczna

Wicieczka historyczna

Przybywaj膮cy do S艂o艅ska mi艂o艣nicy historii ju偶 z du偶ej odleg艂o艣ci od naszej miejscowo艣ci mog膮 podziwia膰 wie偶臋 ko艣cio艂a, zaprojektowan膮 w XIX w. przez wybitnego architekta Karla Fridricha Schinkla. Zach臋camy do wybrania jej jako azymutu i wyruszenia na wycieczk臋 艣ladami historii.

Wycieczk臋 zaczynamy na przystanku PKS. Po prawej stronie zobaczy膰 mo偶na pomnik - "kamie艅 dw贸ch cesarzy" (Zweikaiserstein). Wybudowany zosta艂 w 1902 r., po II wojnie 艣w. "zaadaptowany" przez Armi臋 Czerwon膮 i po艣wi臋cony 偶o艂nierzom, kt贸rzy zgin臋li w walce z hitlerowcami. Poniewa偶 pomnik przeszkadza艂 w 聽budowie ronda zosta艂 nieco przesuni臋ty.

Ruszamy ulic膮 Sikorskiego (dawne przedmie艣cie - Frankfurter Vorstadt) w stron臋 widocznej wie偶y ko艣cio艂a. Ju偶 po kilku krokach dostrzegamy po lewej stronie budynek dawnej szko艂y (funkcjonowa艂a do roku 1977), obecnie przekszta艂cona w blok mieszkalny. Budynek z nr 15 to siedziba Urz臋du Gminy.

Z ulicy Sikorskiego przechodzimy na szerok膮 ul. WOP-u (Breite Stra脽e). Obok jeden z najstarszych budynk贸w mieszkalnych S艂o艅ska, niestety zniszczony - podziwia膰 mo偶na pi臋kn膮 bram臋 i charakterystyczne okna w dachu.

Przed nami najcenniejszy obecnie zabytek naszej miejscowo艣ci: ko艣ci贸艂. Obecny ko艣ci贸艂 parafialny pw. Naj艣wi臋tszej Marii Panny pe艂ni艂 w przesz艂o艣ci funkcj臋 kaplicy zakonu joannit贸w. Tu odbywa艂y si臋 uroczysto艣ci 艣w. Jana, tu m艂odzi adepci pasowani byli na rycerzy zakonu. Kiedy joannici kupili S艂o艅sk w 1426 r. uczynili bowiem to niewielkie miasteczko siedzib膮 Baliwatu Brandenburskiego zakonu joannickiego. Przynale偶no艣膰 do tej elitarnej organizacji by艂a dla szlachty pruskiej powodem do wielkiej dumy, a jej mistrzami od XIX wieku byli w艂adcy Prus.

Ko艣ci贸艂 zosta艂 zbudowany w latach 1474 - 1522, w stylu gotyckim. Obecny neogotycki charakter zawdzi臋cza licznym przebudowom. Jest to trzynawowa budowla halowa, kryta pi臋knym sklepieniem gwia藕dzistym. Sklepienie zdobi wykonana ok. po艂. XVIII w. polichromia przedstawiaj膮ca herby baliw贸w brandenburskich rezyduj膮cych w S艂o艅sku. Tu偶 przy emporze - herb S艂o艅ska. Warto tak偶e zwr贸ci膰 uwag臋 na ceramiczne zworniki przedstawiaj膮ce wyobra偶enia 艣wi臋tych, zwierz臋ta, znaki zodiaku i in. Prawdziw膮 ozdob膮 ko艣cio艂a jest szesnastowieczny o艂tarz wykonany z drewna i alabastru. Cennymi elementami wyposa偶enia s膮 te偶: ambona z czarnego marmuru wykonana w XVIII w. przez nadwornego rze藕biarza Potsdam`u - Cambly'ego, nagrobek kamienny Agnieszki von Hohenstein, witra偶e przedstawiaj膮ce herby cz艂onk贸w zakonu i jedyna ocala艂a (z ponad 1140) tablica herbowa.

Po wyj艣ciu z ko艣cio艂a zauwa偶amy klasycystyczny budynek plebanii z charakterystycznym oknem w kszta艂cie tzw. "wolego oka", za艣 po prawej stronie budynek szachulcowy, w kt贸rym od wiosny do jesieni mie艣ci si臋 Wystawa Pami膮tek Regionalnych. Mo偶emy tu zobaczy膰 m. in. fotogramy przedstawiaj膮ce dawny S艂o艅sk. Mo偶emy por贸wna膰 wygl膮d ogl膮danych budowli z ich stanem z przesz艂o艣ci. Zwiedzaj膮cy znajd膮 tu r贸wnie偶 liczne przedmioty zwi膮zane z 偶yciem codziennym dawnych i obecnych mieszka艅c贸w S艂o艅ska. Zwiedza膰 wystaw臋 mo偶na w ka偶d膮 niedziel臋 o godz. 12, a tak偶e w聽inne dni - nale偶y tylko um贸wi膰 si臋 telefonicznie z jednym z cz艂onk贸w TPS - kontakt.

Po wyj艣ciu z wystawy udajemy si臋 obok zakrystii w stron臋 dawnego g艂贸wnego placu S艂o艅ska. Mijamy niewielki ogr贸dek, w kt贸rego miejscu do 1945 r. znajdowa艂 si臋 budynek ratusza. W centralnym punkcie placu sta艂 niegdy艣 pomnik zwyci臋stwa Dzi艣 w tym miejscu ustawiono kamie艅 z ozdobnym napisem upami臋tniaj膮cym 700 lecie istnienia S艂o艅ska.

Przechodzimy przez mostek na rzece Lence. Przed nami ruiny rezydencji zakonu joannit贸w.

Pierwsza budowla wzniesiona zosta艂a w roku 1341 przez Henninga i Arnolda von Uchtenhagen贸w i mia艂a charakter obronnego dworu usytuowanego mi臋dzy odnogami Lenki (pierwotne za艂o偶enie obronne, mimo obni偶enia poziomu dziedzi艅ca w XVIII wieku widoczne jest jeszcze dzi艣). W latach 1426/27 zamek przeszed艂 w r臋ce joannit贸w. Pierwsza powa偶na rozbudowa mia艂a miejsce w latach 1545-1564. Po zniszczeniu zamku聽w czasie najazdu szwedzkiego prace odbudowy zainicjowane zosta艂y przez wielkiego mistrza ksi臋cia Johanna Moritza von Nassau ok. roku 1650 i trwa艂y do 1668. Zosta艂 w贸wczas przebudowany na barokow膮 rezydencj臋. Wok贸艂 zamku powsta艂 w 1663 roku ogr贸d barokowy, przekszta艂cony w 1783-1792 na krajobrazowy z alej膮 lipow膮. Pierwotnie zamek posiada艂 dwie kondygnacje mieszkalne i reprezentacyjne wzniesione na sklepionych piwnicach-magazynach. Po przebudowie by艂 budynkiem trzykondygnacyjnym. Fronton zamku w cz臋艣ci 艣rodkowej cofni臋ty jest w g艂膮b tak, 偶e boczne skrzyd艂a tworz膮 wyra藕ne ryzality. W cz臋艣ci 艣rodkowej znajdowa艂o si臋 g艂贸wne wej艣cie a nad nim ozdobne okno - drzwi z balkonem. W cz臋艣ci dachowej fronton posiada艂 tr贸jk膮tny tympanon z聽herbem joannit贸w, poni偶ej kt贸rego umieszczono 艂aci艅ski napis: "Qua patet orbis 1663". Wewn膮trz, za g艂贸wnym wej艣ciem zbudowano okaza艂膮 sie艅 z dwuzabiegow膮 klatk膮 schodow膮 wiod膮c膮 do "sali od艣wi臋tnej" i innych komnat. W przyziemiu w cz臋艣ci 艣rodkowej znajdowa艂a si臋 sala nazywana "dworsk膮" lub "wielk膮 sklepion膮" (od sklepie艅 krzy偶owych). Nad t膮 sal膮 znajdowa艂a si臋 sala wysoka na dwie kondygnacje. Okna sali wychodzi艂y na ogr贸d.

艢ciany przys艂oni臋te by艂y wieloma portretami i herbami mistrz贸w joannickich. Herby znajdowa艂y si臋 tak偶e na 艣cianach klatki schodowej. Sala posiada艂a bogato zdobione, drewniane sklepienia kolebkowe. Po bokach sali znajdowa艂y si臋 pomieszczenia wielkiego mistrza: sekretariat, kancelaria, sala audiencyjna, gabinety, sypialnie i garderoby. Sale dekorowane by艂y sztukateriami, posiada艂y ozdobne kominki. Zachowa艂o si臋 wiele widok贸w i plan贸w zamku, znani s膮 tak偶e jego budowniczowie. Pierwsze projekty przebudowy powsta艂y pod kierownictwem architekta Jeana de Bonjour, realizowa艂 je holenderski budowniczy Cornelius Ryckwaert. Potem wyst臋puje budowniczy Gorus Peron. Wystr贸j zaprojektowa艂 architekt Jacob van Campen, a zrealizowa艂 go holenderski budowniczy Peter Post.

Przed zamkiem znajdowa艂y si臋 trzy ozdobne dzia艂a.

Zamek przetrwa艂 dwie wojny 艣wiatowe. W聽1948聽roku Komitet Wsp贸艂zawodnictwa w聽S艂o艅sku wyst膮pi艂 do Gminnej Rady Narodowej z wnioskiem o聽rozebranie zamku joannit贸w, poniewa偶 by艂 "baz膮 wypadow膮 germanizmu na wsch贸d". Wniosek upad艂.

S膮 sygna艂y, 偶e dzi臋ki finansowemu wsparciu i upartym interwencjom zakonu joannit贸w w latach siedemdziesi膮tych XX w., 贸wczesne w艂adze pa艅stwowe podj臋艂y prace konserwatorskie zamku, zako艅czone niefortunnym po偶arem (1975), kt贸ry obr贸ci艂 ten pi臋kny obiekt w ruin臋.

Po obejrzeniu zamku kierujemy si臋 przez tzw. czerwony mostek na ulic臋 Puszkina. Ta ulica oraz r贸wnoleg艂a do niej ul. Prosta tworzy艂y przed laty dwie chy偶e - osady rybackie. Id膮c wzd艂u偶 ul. Puszkina mijamy drugie Biuro Paszportowe, a jednocze艣nie mieszkanie prezydenta Rzeczpospolitej Ptasiej.

Przy ko艅cu ul. Puszkina podziwia膰 mo偶emy zachowane w do艣膰 dobrym stanie zabudowania gospodarcze wykonane technik膮 szachulcow膮.(Okre艣lan膮 te偶 nazw膮 "pruski mur". Na rusztowaniu z belek ustawiano drewniane podpory-strychulce, kt贸re nast臋pnie przetykano mas膮 z gliny pomieszanej z sieczk膮. Po starannym ubiciu i wyschni臋ciu powstawa艂a, wbrew pozorom ca艂kiem trwa艂a, a tania w produkcji, budowla)

Wychodzimy na ulic臋 3. Lutego. Po prawej stronie mamy ogl膮dany ju偶 przez nas wcze艣niej pomnik. Udajemy si臋 w聽lewo ok. 200 m. w kierunku Muzeum Martyrologii. Muzeum, zbudowane na planie krzy偶a malta艅skiego upami臋tnia ofiary obozu i ci臋偶kiego wi臋zienia Sonnenburg.

Od XIX w. istnia艂o w S艂o艅sku ci臋偶kie wi臋zienie karne. Po doj艣ciu Hitlera do w艂adzy, w聽1933 r. utworzono tu ob贸z koncentracyjny: Staatliches Konzentrationslager in Sonnenburg N/M. Ju偶 4 kwietnia 1933 r. przywieziono pierwsze transporty wi臋藕ni贸w, przede wszystkim komunist贸w i pacyfist贸w niemieckich. Najbardziej znanym wi臋藕niem obozu Sonnenburg by艂 literat, laureat Pokojowej Nagrody Nobla Carl von Ossietzky. Po roku obiektowi przywr贸cono rang臋 ci臋偶kiego wi臋zienia, a聽w聽1942 r. zosta艂 zak艂adem specjalnego przeznaczenia, gdzie na mocy dekretu "Nacht und Nebel" wi臋ziono cz艂onk贸w ruchu oporu z zaj臋tych przez Hitlera kraj贸w Europy. Najliczniejsz膮 grup臋 stanowili Francuzi, Belgowie. wi臋ziono tu tak偶e Norweg贸w, Czech贸w, Jugos艂owian, Bu艂gar贸w, 98聽wi臋藕ni贸w z Luxemburga. Tu偶 przed przybyciem wojsk radzieckich, w nocy z 30 na 31聽stycznia 1945 r. hitlerowcy zamordowali 819 wi臋藕ni贸w.

W miejscu, gdzie znajdowa艂o si臋 wi臋zienie postawiono pomnik, a w roku 1974 muzeum. Przez lata obiekt uleg艂 zniszczeniu. W 2015 roku po remoncie ponownie otwarto do zwiedzania Muzeum Martyrologii.聽Mamy wreszcie nowoczesn膮 ekspozycj臋 z ekranami do wy艣wietlania film贸w, makiet膮 obiektu, z pulpitami do samodzielnej obs艂ugi oraz z symboliczn膮 cel膮. Warto zwiedzi膰 to miejsce, wst臋p wolny od 艣rody do niedzieli w godzinach od 11 do 16.

Po wyj艣ciu z muzeum wracamy na ul. 3 lutego i idziemy w stron臋 mostu na Lence. Tu偶 przed mostem skr臋camy w lewo. W miejscu dzisiejszych ogrod贸w, po prawej stronie drogi, istnia艂a od 1871 fabryka jedwabiu firmy Scchroder & Co z Krefelde. Produkowano tu tkaniny adamaszkowe, zas艂onowe tapetowe i meblowe, kt贸re eksportowano. Fabryka zbankrutowa艂a w okresie mi臋dzywojennym.

Idziemy dalej malownicz膮 drog膮 w stron臋 m艂yna. M艂yn wodny pracuje w tym miejscu ju偶 od XV wieku. By艂 w贸wczas w艂asno艣ci膮 zakonu joannit贸w. W m艂ynie tym ok. 1906 r. za艂o偶ono agregat pr膮dotw贸rczy i w S艂o艅sku pojawi艂a si臋 elektryczno艣膰. W celu zwiedzenia m艂yna nale偶y wcze艣niej skontaktowa膰 si臋 z miejscowym przewodnikiem 95 757 22 12 lub 607 08 13 17.

Po obejrzeniu m艂yna idziemy w stron臋 cmentarza ofiar wi臋zienia i obozu Sonnenburg. Aby tam dotrze膰 przechodzimy przez mostek obok m艂yna, po prawej stronie mijamy staw m艂y艅ski, sto metr贸w dalej, obok krzy偶a skr臋camy w lewo, przecinamy ulic臋 S艂oneczn膮 i wchodzimy na ulic臋 Tkack膮. Id膮c ca艂y czas prosto wchodzimy na ulic臋 Matejki, przechodzimy przez tory kolejowe. Linia Kostrzyn - Rudnica, dzi艣 niefunkcjonuj膮ca, zbudowana zosta艂a w latach 1896 - 1915. Znana by艂a przede wszystkim jako "kolej sianowa", poniewa偶 w艂a艣nie siana transportowano ni膮 najwi臋cej.

Po przekroczeniu tor贸w idziemy jeszcze ok. 300 metr贸w przez las. Cmentarz ofiar faszyzmu otacza betonowy parkan. Do niedawna w wej艣ciu do cmentarza sta艂a brama - pomnik ufundowana w 1995 r. przez Luksemburczyk贸w, projektu mieszkanki S艂o艅ska Reginy Bartek. Cmentarz jest cz臋sto odwiedzany przez liczne delegacje z wielu kraj贸w Europy.

Wracamy znan膮 ju偶 nam drog膮 do tor贸w kolejowych. Za torami skr臋camy w lewo. Wychodzimy na drog臋 Kostrzyn -S艂o艅sk. 艁膮czno艣膰 mi臋dzy tymi dwoma miejscowo艣ciami d艂ugi czas (szczeg贸lnie wiosn膮 i jesieni膮) przebiega艂a drog膮 wodn膮. Jeszcze w pocz. XIX w. do Kostrzyna kursowa艂a codziennie 艂贸d藕 pocztowa. Dopiero w latach 1829 - 1834 zbudowano szos臋 na wale. Odcinek prowadz膮cy przez S艂o艅sk nosi nazw臋 ul. 3 Lutego (Na pami膮tk臋 dnia wej艣cia do S艂o艅ska Armii Czerwonej). Skr臋camy w prawo. Widoczny po prawej stronie plac Przedsi臋biorstwa Komunalnego zajmuje cz臋艣ciowo obszar parku za艂o偶onego przez wieloletniego burmistrza S艂o艅ska, Otto Rubowa. Dochodzimy do skrzy偶owania z ulic膮 Lipow膮. Budynek stoj膮cy na rogu, obecnie siedziba GS, by艂 przed wojn膮 w艂asno艣ci膮 firmy "G. Heinrich GmbH", zajmuj膮cej si臋 produkcj膮 artyku艂贸w metalowych, wyrobem urz膮dze艅 pszczelarskich, napraw膮 i sk艂adaniem pojazd贸w samochodowych i rower贸w i in. (Na Wystawie Pami膮tek Regionalnych mo偶na zobaczy膰 widok贸wki ze zdj臋ciem budynku firmy oraz niekt贸re ich wyroby)

Wchodzimy na ulic臋 Lipow膮. Po prawej stronie mijamy park, po lewej budynek Publicznego Gimnazjum i Szko艂y Podstawowej, wybudowany w 1977 r. Ok. 100 metr贸w dalej cmentarz komunalny. Za kaplic膮 cmentarn膮 zobaczy膰 mo偶emy pomnik poleg艂ych 偶o艂nierzy, przedstawiaj膮cy or艂a, i 艣pi膮cego (odpoczywaj膮cego) u jego st贸p 偶o艂nierza, autorstwa berli艅skiego artysty rze藕biarza Ernsta Gorsemanna. Pomnik ustawiony zosta艂 w specjalnej kwaterze po艣wi臋conej pami臋ci poleg艂ych w I wojnie 艣wiatowej mieszka艅c贸w Sonnenburga i ods艂oni臋ty dnia 21. 06.1925, 聽w ramach uroczysto艣ci zwi膮zanych z obchodami dnia rycerskiego Zakonu Joannit贸w (Rittertag). Tego dnia odby艂o si臋 tak偶e , pasowanie nowych rycerzy zakonu i po艣wi臋cenie ko艣cio艂a po gruntownej renowacji z udzia艂em mistrza zakonu joannit贸w Eitel - Friedricha, Ksi臋cia Prus.

Po wojnie z kwatery po艣wi臋conej poleg艂ym 偶o艂nierzom usuni臋to p艂yty pami膮tkowe pozostawiaj膮c jednak pomnik i ozdobne kamienne ogrodzenie. Rze藕ba uleg艂a uszkodzeniu- utr膮cona zosta艂a g艂owa or艂a. W otoczeniu coraz g臋艣ciej porastaj膮cych pomnik chaszczy dotrwa艂 do roku 1990, kiedy to parafialny komitet budowy kaplicy cmentarnej uzyska艂 zgod臋 贸wczesnego naczelnika gminy na usuni臋cie monumentu okre艣lonego jako "poniemieckie truch艂o". Rze藕ba ocalona zosta艂a przez kolekcjonera, Boles艂awa Sta偶y艅skiego, kt贸ry ustawi艂 j膮 na swojej posesji w O艣nie Lubuskim. Odkupiona przez w贸jta Gminy S艂o艅sk, po zako艅czeniu prac konserwatorskich sfinansowanych przez WKZ, zosta艂a w roku 1992 ustawiona na nowo wybudowanym cokole, za kaplic膮 cmentarn膮.

Na cmentarzu, po prawej stronie od kaplicy, znale藕膰 mo偶na tak偶e nagrobek burmistrza S艂o艅ska z lat 1892 - 1924 Ottona Rubowa, osoby ogromnie dla miejscowo艣ci zas艂u偶onej.

Po przeciwnej stronie drogi, za zabudowaniami przedwojennej fabryki but贸w (obecnie bloki mieszkalne) znajduje si臋 stary cmentarz, kt贸ry przesta艂 by膰 u偶ytkowany w okresie mi臋dzywojennym.

Wielu wa偶nych dla dawnego S艂o艅ska budowli nie mo偶na ju偶 dzi艣 zobaczy膰. Pr贸偶no szuka膰 np. zabudowa艅 pi臋knego szpitala, zbudowanego przez joannit贸w dla arystokracji pruskiej w latach 1857 - 58, nie ma ju偶 willi Saalmana, nie zachowa艂y si臋 zamkowe ogrody. Mamy jednak nadziej臋, 偶e to, co mo偶na dzi艣 w S艂o艅sku zobaczy膰 spodoba si臋 Pa艅stwu i zechcecie dalej zg艂臋bia膰 histori臋 naszej miejscowo艣ci.